Bất ổn kéo dài ở Trung Đông đang thúc đẩy các hãng vận tải biển châu Á thử nghiệm tuyến hàng hải qua Bắc Cực để nối với châu Âu, dù triển vọng thương mại hóa quy mô lớn vẫn còn nhiều rào cản.

Tuyến đường biển qua bức cực (Nguồn: Sưu tầm) 

Sau khi Trung Quốc lên kế hoạch khoảng 10 chuyến tàu qua Bắc Cực mùa hè này, Hàn Quốc cũng bắt đầu thử nghiệm: tàu container PanStar Acro (sức chở 2.700 TEU) vừa rời Busan đi Rotterdam qua vùng biển Bắc Cực, dự kiến mất khoảng 40 ngày. Xu hướng này xuất phát từ việc các hãng tàu muốn tránh khu vực Sừng châu Phi và Bắc Yemen do lực lượng Houthi hoạt động, nhưng cũng không muốn vòng xa qua mũi Hảo Vọng.

Tuyến Bắc Cực dài chưa tới 15.000km — ngắn hơn nhiều so với qua Suez (20.000km) hay vòng Hảo Vọng (25.000km) — nhưng theo giới chuyên gia Pháp, lợi thế này chủ yếu chỉ đúng trên lý thuyết. Mỗi năm chỉ khoảng 100 tàu đi qua tuyến này, tương đương lượng tàu qua Suez trong một ngày, và tuyến chỉ khai thác được từ tháng 7 đến tháng 10, chủ yếu phù hợp tàu nhỏ.

Rào cản chính gồm:

• Yêu cầu kỹ thuật khắt khe: thủy thủ đoàn phải có chứng nhận theo Bộ quy tắc hàng hải vùng cực; tàu phải gia cường thân vỏ chịu băng giá.
• Nguy cơ băng trôi nghịch lý: băng tan nhiều hơn do biến đổi khí hậu lại sinh ra nhiều mảnh băng trôi khó phát hiện, gây nguy hiểm cho tàu.
• Chi phí đội lên: phí bảo hiểm cao hơn, phí đi qua vùng biển Nga, có thể phải thuê tàu phá băng hỗ trợ.
• Rủi ro môi trường: sự cố tràn dầu ở Bắc Cực khó xử lý hơn nhiều do dầu đông đặc hoặc bám vào băng trong điều kiện lạnh.

Dù vậy, Nga và Trung Quốc vẫn theo đuổi tầm nhìn dài hạn cho tuyến này — điều Trung Quốc gọi là "Con đường tơ lụa vùng cực". Các dự báo khí hậu cho thấy tuyến có thể mở rộng thời gian khai thác đáng kể trong tương lai: nếu nhiệt độ toàn cầu tăng 3°C vào năm 2100, tuyến này có thể hoạt động tới 8 tháng/năm ngay từ 2030 (so với ~3 tháng hiện nay); nghiên cứu của Trung Quốc cũng dự báo giai đoạn 2026-2050 tuyến có thể khai thác từ tháng 7 đến tháng 12.